ALİAĞA ADI NEREDEN GELİYOR ?

     Adını Ali Ağa adındaki bir kişinin çiftliğinden alan Aliağanın kuruluşunun 4. Murat dönemine kadar uzandığı bilinmektedir. 4. Murat Bağdattan zafer alayı ile dönerken Bağdat Savaşında Osmanlı Ordusu’na yardımı dokunanları beraberinde getirir. Onlara Batıda geniş topraklar bağışlar. Bu bağışlar sırasında bu bölgeyi Arapoğullarından Abdül Kerim Ağaya bağışlatmışlar. Abdül Kerim Ağa ölünce toprakları dört oğlu arasında paylaşılmıştır. Abdül Kerim Ağanın oğullarından Kuzu Beyi ile Kerim Ağa, Kuzubeyli taraflarına, Çelebi bey ile Ali Ağa da buraya yerleşmiştir.

Ali Ağa’nın soyu; Arapoğullarından Abdül Kerim Ağa, Çelebi Ağa, Ali Ağa, kerim Ağa, kuzu Bey, Hüseyin Ağa (Hasan Ağa soydan kalan tek kişidir.) Soyları Bergama, Bölcek Köyü, Turanlı Alibey ve Çandarlı gibi yerlere dağıtılmıştır.

Bir söylenceye göre; çiftliğin sahibi Ali Ağa, her ne sebepten bilinmiyor, bir suç işler. İstanbul da ölüme mahkum edilir. Avusturalyalı Baltacı Edwars (sonradan Müsliman oldu ve Kenan adını almıştır) tarafından bu cezadan kurtulur. Ali Ağa bu can bağışının altında kalmaz ve adını değiştirmemek koşulu ile çiftliğini Edwarsa bırakır. Edwars buraya buraya üç katlı bir malikane yaptırır. Aliağanın ilk yapısı budur. 

1922 yılında kıyıyı top ateşine tutan İngilizler tarafından bu binanın üçüncü katı yıkılır. 1933 yılında İzmir Valisi kazım Dirik tarafından bu malikhane ilkokul haline getirilmiştir. 1972de yapı yıkılarak yerine Atatürk ilkokulu yapılmıştır.

BERGAMA KRALLIĞI DÖNEMİ

     Üçüncü Attalos kral olduktan bir süre sonra Bihynia Kralının saldırısına uğrar ve Roma nın yardımıyla bu saldırıya karşı zafer kazanır. Elaia kenti bu zafer nedeni ile krala büyük sevgi gösterilerinde bulunur ve ona altın bir çelenk verir. İki metreyi aşan ve ele geçen silahların üzerine basan kralın heykeli sağlık tanrısı ile birlikte bulunması için Asklepiona dikilir.

     Attalosun Elaiaya geldiği gün bayram sayılır ve o gün tüm tapınaklar açılarak krala; sağlık, mutluluk ve zafer sağlaması için tanrılarına dua edilir. Rahipler, rahibeler, memurlar ve gençlerden oluşan bir grup ile Zeus Soterin tapınağında kurban törenleri yapılır.

AİOLYA

     Edremit Körfezinden, İzmir Körfezine uzanan ve Aioller tarafından yerleşim alanı olarak kullanılan Anadolunun bir bölgesidir. Troas, Misya ve Lidyanın bir kısmı ile Midilli (Lesbos) ve Bozcaada (Tenedos) içine girer. Bölgenin güney kentleri Geniz ile Bakırçay ırmaklarının ağızlarına kurulmuştur. İzmir Ydenici Yüzyıldan sonra İyonya kenti olmuştur. Heredotos Aiolyanın ünlü 12 kentini şöyle sıralıyor. Kyme, Larissa, Neon, Tikhos, Temnos, Killa, Notion, Aigiroessa, Pitane, Aigaeai, Myrina ve Grynea. Tarihçi, Aiolyanın topraklarının daha verimli olduğunu, ancak iklimin o kadar iyi olmadığını belirttir.

BİZANS DÖNEMİ

     Roma İmparatorluğu 395 yılında ikiye ayrıldığında, Bizansın payına; Balkan yarımadası, Anadolu, Suriye, Mısır ve Doğu Akdeniz adaları düşmüştü. 476 yılında da Batı Roma İmparatorluğu yıkılınca Roma İmparatorluğunun devamı Bizans yüklenmiş oldu. 

     Bizans elindeki ülkeyi iki genel valilik ve 64 eyalete ayırarak yönetiyordu. Yöremiz bu dönemde, Ephesas Başpiskoposluğuna bağlıdır ve Monofizitler mezhebi güçlü ve etkilidir. 

     Bizanslılar Roma Devletinden birleşik ve iyi idare edilmiş yönetim mirası devralmışlardı. Anadolunun önemini kavramışlar, düzenli yol şebekeleri ve yeni kentler kurmuşlardır. Ege Denizinden başlayan yollar içerilere kadar uzanıyordu. 

     Bizans Asyasının önemli kentleri şunlardır: Pergamos, Elaia, Pitane, Tianai, Perperine. Bu kentler Aikos vadisinin kentleridir. 

     İslam orduları 651de Küçük Asyaya akınlar yapıyordu. Bu sırada Ermenistanı ele geçirdiler. Arap donanması 649da Kıbrısı aldı ve 654 de Rodos adasını yağmaladı. Arap Donanamsı Muğla açıklarında Bizans donanmasına da yenildi. 715 yılının sonbaharında, Emevi Halifesi Süleyman zamanında da Batı Anadolu Arap saldırısına uğramıştır ve Arap orduları yöremize kadar gelmişlerdir. 716 yılında Mesleme Bin Abdelmelik komutasındaki 120.000 kişilik Arap ordusu yöremize konaklanmıştır. 

     Üçüncü Leon döneminde (717-741) Araplar ile yapılan anlaşma sonunda İzmir- Bergama arası Arapların yönetimine geçmiştir. (717-718) yıllarındaki Arapların İstanbul kuşatması başarılı olmayınca Araplar Anadolunun önemli yerlerinden geriye püskürtüldü. Sınırlar Toroslara değin ulaştı. 961 yıkında nikephor Phokas, Giriti alıp Arap tehlikesini söndürdü. Ermenistan ve Gürcistana dek Bizans egemenliği yayıldı. 

     Dokuzuncu, onuncu yüzyıllarda Bizans halkı kesinkes ikiye ayrılınca Anadoluda derebeyi başkaldırmaları baş gösterdi. Sonunda bir derebeyi ailesi olan komnenler yönetimi ele geçirdi. (1021- 1081) 

     Komnenler soyu ile Anadoluda Türk etkisi görülmeye başladı ve 1071 Malazgirt Savaşından sonra Anadolu hızla Türkleşmeye başladı.

Charles Mac Farlanenin yöremize yaptığı gezi: 
     1828 İlkbaharında, İzmirden Bergamaya gelen İngiliz bilgini, bu gezisini, İzmir Voyvodası Hacı Hüseyin Ağanın izniyle gerçekleşmiştir. 

     “İzmirden deniz yoluyla Karşıyakaya geçildi. Osmanzade İskelesinden haftada bir Bergamaya giden kervanın kiralık hayvanlarıyla yola çıkıldı. İki saat sonra Menemene gelindi. Menemen dağınık evleri ile bir köye benziyordu. 

     Tepenin üstünde bulunan yel değirmenlerinden birçoğunun harap olduğu görülüyordu. Oysa daha önce buradan geçmiş olan gezginler, Menemenin bayındır, oldukça şirin bir kasaba olduğunu yazmışlardı. Bunun bu sırada patlak veren Yunan ayaklanma-sından ileri geldiği söylenebilir. Menemenden bir saat sonra, Gediz Çayı üç köşeli bir kayıkla geçildi. İnsan ve hayvanların bir arada geçişleri korkulu olduğu kadar eğlenceliydi. Yolun bozuk ve bir çok yerlerinin patikadan ibaret oluşu hayvanların yol almasını güçleştiriyordu. Mene-menden sekiz saat sonra, Güzelhisar Köyüne varılmıştı. Burada bulunan harap ve pis bir kahvehaneye inildi. Burası kervanın durak yeriydi. Kahvehanede bulunan korkunç kılıklı zeybeklerin hiç de kaba davran-madıkları görülüyordu. 

     Sabah erkenden buradan ayrılan kervan, iki saat süren tatlı bir vadiyi geçerek deniz kıyısına inmiş, beş saat sonra da Bakırçay ahşap köprüsünden geçilmiştir. Yollarda zamanın yere serdiği birçok antika esere rastlanıyordu. Bunlar bu bölgenin kültür ve uygarlık tarihinde çok görkemli rol oynadığını kanıtlıyordu. Yol boyunca, küçüklü büyüklü birçok İslam mezarlıkları vardı. Bunlar bu yerlerde yaşayan Türklerin nüfus sayısının çokluğunu anlatıyordu. Yollarda ve köylerde birçok leylekler görüldü. 

     Bunlar Türkler tarafından öldürülmediği ve çevre bataklık olduğundan kolayca barına-biliyordu. Damların çoğunda bekçi bulunuyordu. Bunların daha çok korsanlara karşı görev yaptıkları anlaşılıyordu. Çünkü bundan beş yıl önce adalardan Yunanlılar Çandarlıyı basmışlardı. 

İLÇENİN COĞRAFİ KONUMU
İzmirin bir ilçesi olan Aliağa, Ege Denizinin kıyısında yer alır. İlçe; Güney
Doğusunda Dumanlı Dağı ve Kuzey Doğusuna düşen Yunt Dağı ile çevrelenmiş olup;
Batısında Ege Denizi bulunmaktadır.
İlçe, 38 Derece 56 Kuzey, 37 Derece güney enlemleri ile 26 derece 53 Dakika Batı, 27 Derece 10 Dakika Doğu boylamları arasında yer alır.
Aliağa, uygulanan İmar Planları ve konut politikalarından dolayı, önceleri Kuzey/ Güney yönünde genişlerken, son yıllarda Doğu yönünde genişlemeye başlamış; yeni konut alanları bu yönde konuşlanmaktadır. Aliağanın yüzölçümü 393 km2ldir.
İzmirin Sanayi İlçesi Aliağa; Doğusunda Manisa, Kuzeyinde Bergama, Güneyinde Menemen, Güney batısında Foçaya komşudur . İzmir- Çanakkale karayolu kentin içinden geçmekte ve çift gidiş-gelişe sahip olan bu karayolu ile ilçeden İzmire 45 dakikada ulaşılmaktadır.
Aliağa- İzmir arasındaki Demiryolu hattında da iyileştirme çalışmaları devam etmektedir. Çift gidiş geliş hat çalışmaları devam eden tren yolu ve hızlı tren projesinin hizmete girmesiyle, demiryolu ulaşımı karayoluna önemli bir alternatif olacaktır. Aliağanın tüm köyleri ile ulaşımı sağlanmış olup; bu köylerin tümünün yolu asfalttır.
İLÇENİN TARİHİ
İlkçağ dönemi
Bu günkü bilgilere göre, yaklaşık M.Ö.1180 yıllarına kadar süren ve ardında büyük boşluk bırakan büyük "deniz kavimleri" göçünün durulmasından sonra Hellas yani Yunanistan, Makedonya ve kuzey Yunanistanda yerleşmiş olan Dorların istilasına uğradı. Helenlerin bir kolu olan Aioller, Dorların baskıları sonucu Egenin kuzey batı kıyılarına göç ederek yerleştiler.
İşte göçle gelen Aioller M.Ö. 1120de Kymeyi 1122de Neonteikhosu ve 1122de Smymayı kurmuşlardır. Bu kentlerin içinde en büyük ve en güzel kent olan Kyme (Nemrut Limanı) başkent konumunda idi. Bu kentte yapılan kazılar Hellen göçmenlerinin bölgemizde ilk karaya çıktıkları yerin Kyme olduğunu göstermektedir.
Selçuklu Osmanlı Dönemi
Uzun yıllar Roma ve Bizans İmparatorluklarının himayesinde kalan bölge 1300 lü yılların başında Saruhan Beyliği tarafından alınarak, Türk hakimiyetine girdi. Daha sonraları Osmanlı Devletinin Saruhan Beyliğini sınırları içine katmasıyla, günümüze kadar devam eden Türk hakimiyeti perçinlenmiş oldu.
Aliağa Çiftliği
Saruhan Beyliği döneminde, Saruhan Beyin Ali Bey adında bir kardeşinin olduğu bilinmektedir. Ayrıca, Miladi 1585 yılma ait bir belgede Aliağa Çiftliğinden söz edilmektedir. Bu belgeye dayanılarak Ali Beyin Aliağa Çiftliğini kurduğu tahmin edilmektedir. Aliağa Çiftliğinin 19. Yüzyılda büyük toprak sahibi Baltazzilerin elinde olduğu resmi kayıtlardan anlaşılmaktadır. Aliağa İskelesini kuran Baltazzi ailesinin Aliağadan ihracat ve ithalat yaptığı bilinmektedir.
Gryneion; Çandarlı Körfezi kıyısında, Elaia ile Myrina arasındadır. Zamanında Apollon Tapınağı ve kehanetleri ile tanınmıştır. M.Ö. 334 yılında Parmenion tarafından yıktırılmıştır.
Myrina (Sebastopolin); Güzelhisar çayının denizle birleştiği yerde Çandarlı Körfezi nin son koyunda yer alan iki tepe üzerinde bulunan ve bir rastlantı sonucu köylüler tarafından ortaya çıkarılan Nekropiste (Mezarlık) kalıntıları bulunmuş olup, sayısı 5.000 civarındadır.
Kyme; Çakmaklı Köyü yakınındadır. Kazılar sonucunda çıkarılan buluntular İzmir Müzesindedir. İlk kazılar Çekoslavakyalılar tarafından yapılmıştır. 1952 yılından itibaren de Dr. Baki ÖRGÜN tarafından sürdürülmüştür. Kyme, Nemrut Körfezi kıyısında 12 Ailoia kentinden biridir. M.Ö. 1046 tarihlerinde kurulduğu bilinmesine rağmen Amazon kraliçeleri tarafından kurulan şehirlerden birisi olduğu da söylenmektedir.
Kymenin en önemli özelliklerinden biri de limamndan dolayı ticaret merkezi ve ilk para basan kent olmasıdır.
Helvacı; Prehistorik Çağdan kalma eserler bulunmuştur. Buluntular İzmir Müzesindedir. Yerine görülecek kalıntı yoktur.
Uzunhasanlar; Köyün kuzeyinde ve doğusunda 2 Km mesafede kale yıkıntıları vardır.
Aşağışakran; Seç Tepesi, Zindan Kayaları mevkiinde mağara, bina ve mezar kalıntıları vardır.
EIaia; Aşağışakran sınırları içinde Zeytindağ iskelesi ve İncirlik civarındadır.
Aigai;Nemrutkale, Güzelhisar çayının başlangıcındadır. Görünürde kalıntılar vardır. Çok az kazı ve araştırma yapılmıştır.
Aigai; Nemrutkale, Güzelhisar çayının başlangıcındadır. Görünürde kalıntılar vardır. Çok az kazı ve araştırma yapılmıştır.